اهميت و ضرورت اقدام پژوهي:
1) یکی از راههای مناسب براي حل مسئله است.
2) پژوهش حين انجام کارهای اداری است.
3) به راه هاي نو و خلاقانه منجر می شود.
4) باعث اصلاح وضع نامطلوب مي شود.
5) فرهنگ پژوهش عمومي مي شود.
6) باعث رشد و بالندگي عمومي مي شود.
7) راه حل هاي تئوري جاي خود را به راه حل هاي عملی و منطقي مي دهد.
تفاوت اقدام پژوهي با ساير انواع پژوهش ها را مي توان به صورت عمده در فرآيند عمل لحاظ كرد. به اين صورت كه در اقدام پژوهي، محقق قدم به قدم، ضمن ايجاد تحول در محيط کار یا منطقه تحت پوشش خود، به اطلاعات و يافته هايي دست پيدا مي كند. به عبارت ديگر اقدام پژوهي در سرانجام كار خود منجر به ايجاد تغيير در وضع موجود مي شود، برخي از ويژگيهاي اقدام پژوهي عبارتند از: " به لینک زیر مراجعه کنید "
تفاوت اقدام پژوهي با ساير انواع پژوهش ها را مي توان به صورت عمده در فرآيند عمل لحاظ كرد. به اين صورت كه در اقدام پژوهي، محقق قدم به قدم، ضمن ايجاد تحول در محيط کار یا منطقه تحت پوشش خود، به اطلاعات و يافته هايي دست پيدا مي كند. به عبارت ديگر اقدام پژوهي در سرانجام كار خود منجر به ايجاد تغيير در وضع موجود مي شود
هدف از اقدام پژوهي مانند پژوهشهاي مرسوم و دانشگاهي، پي بردن به روابط پديده ها يا به اصطلاح متغيرها نيست، بلكه به بررسي موضوع هايي مي پردازد كه فرد يا افراد در محيط کار و شغل خود با آن درگير هستند و مي خواهند از راه پژوهش آن را حل كرده يا كاهش دهند. بنابر اين:
روش های گردآوری اطلاعات میتواند حسب نوع مسأله با هر یک از روشهای زیر و یا ازمجموعه روشهای زیر انجام پذیرد:
الف . پرسشنامه
ب. مشاهده
ج. مصاحبه
د. اسناد و مدارک
در ادامه به بررسی هر یک می پردازیم :
گرد آوری اطلاعات (شواهد ۲)
برای اینکه ثابت کنید ادعایی که درباره ی عمل جدیدتان دارید منطقی و درست است ،باید شواهدی داشته باشید . این شواهد باید مبتنی بر اطلاعات منظم و منطقی باشد. در این مرحله نیز مثل مرحله قبلی گرد آوری اطلاعات لازم است روش های گرد آوری اطلاعات و ابزار آن را مشخص کنید . این روش ها و ابزار می تواند مثل مرحله پیشین ویا متفاوت باشد .باید مشخص کنید که در این مرحله به چه نوع داده هایی نیاز دارید این داده ها و شواهد باید معیارهایی باشند بر این ادعا که در کار شما اصلاح به وجود آمده است . این شواهد باید مورد تأیید افراد صاحب نظر و همکاران منتقد شما در خصوص مسأله و هدف های مورد نظر در تحقیق شما باشد . مثلا ًممکن است شما مدعی باشید که با روش تدریس جدید سبب شده اید تا نمرات دانش آموزان کلاس (الف ) تا ۳۰% افزایش یابد . این ادعا زمانی قابل قبول خواهد بود که با اسناد و مدارک لازم ،نمرات پیش از اقدام جدید را با نمرات پس از آن مقایسه کنید وبه نتیجه مورد ادعا یعنی ۳۰% برسید .
باید به نتایج رسیده اعتبار ببخشید . یعنی .......... به ادامه مطلب مراجعه کنید :
گرد آوری اطلاعات (شواهد ۱)
برای اثبات وجود مشکلی که ما را به اقدام در مورد رفع آن وادار کرده است ؛ به ذکر شواهد و قرائن نیازمندیم. شواهدی که شرح وجود آن ها ، اقدام پژوهی شما را توجیه می کند.
برای اثبات وجود این شواهد نیاز دارید اطلاعاتی را کسب کنید، مشاهده کنید و....
گردآوری اطلاعات اغلب از طریق چهار روش میسر می شود . این چهار روش عبارتند از : مصاحبه ، مشاهده ، پرسش نامه و اسناد و ارقام . هر یک از این چهار روش کاربرد ها و ویژگی هایی دارند که لازم است اقدام پژوهان پیش از آغاز و اقدام به پژوهش با این روش ها آشنایی کافی را کسب کنند . این که چه روشی یا فنونی در اقدام پژوهی کاربرد دارد بستگی به موضوع و هدف آن پژوهش دارد .همه اطلاعاتی که جمع آوری می شود شواهد لازم برای اثبات یا رد چیزی نیستند .به بیان دیگر داده ها (اطلاعات ) مترادف با شواهد نیستند . شواهد داده هایی هستند که بدان وسیله می توانیم درباره ی تغییرات چیزی یا رخدادی داوری کنیم پس برای اثبات یا رد چیزی باید شواهد قابل قبول داشته باشیم . برای اینکه بتوانیم تصویر روشنی از واقعیت ها و رخداد هایی که در محیط کار و یا بستر پژوهشی ما می گذرد ،عرضه کنیم و ادعای منطقی داشته باشیم لازم است دردرجه نخست شواهد منطقی در اختیار داشته باشیم .اقدام پژوهی در باره وضعیتی است که در آن قرار داریم . یعنی : این جا و اکنون . بنابراین لازم است پژوهشگر برای مشخص کردن مسأله مورد نظر خود که به دنبال بهبود و اصلاح آن است وضعیت فعلی را به روشنی توصیف کند تا تصویر روشنی از آن چه در محیط کار و مسأله آفرین وی می گذرد ،در اختیار بگذارد . در این مرحله پژوهنده ،برای نمونه معلم پژوهنده ،تلاش می کند وضعیت کلاس یا مدرسه ی خود را که مسأله یا وضع نا مطلوب یا نامعین در آن احساس شده است توصیف کند : مدرسه در کجا قرار دارد؟ دخترانه است یا پسرانه و یا مختلط ؟ چند دانش آموز دارد ؟یک نوبته است یا دو نوبته ؟ در چه کلاسی پژوهش صورت می گیرد ؟ در چه درسی ؟در باره کدام دانش آموزان ؟ یا درباره چه کسانی ؟ (والدین ،معلمان دیگر ،مدیر ،کارکنان اداره و.... )پس از شرح بستر و محیط مورد نظر ،مسأله خود را مطرح می کند . این مسأله در حقیقت موضوعی است که پژوهنده احساس می کند یا حدس می زند اگر تغییری در آن به وجود آید ،وضع مورد نظر بهتر می شود . پس می پذیریم که مسأله ی مورد نظر واقعیتی موقتی است و ممکن است پس از پژوهش معلوم شود که مسأله اصلی یا واقعی نبوده است یا برعکس ،مشخص شود که حدس اولیه ی ما درست بوده است و آنچه مطرح کرده ایم واقعیت داشته و مسأله ی اصلی نیز بوده است . معمولا ً در اقدام پژوهی مسأله به صورت یک جمله ی پرسشی مطرح می شود :«چگونه می توانم ................... بهبود بخشم ؟» .همان طور که
می بینید در فعل این پرسش نوعی عمل واقدام ،اصلاح و تغییر وجود دارد . اکثر پرسش های پژوهش در عمل (اقدام پژوهی ) ،چنین وضعیتی دارند . برای نمونه چند مثال در این مورد در لینک زیر آورده می شود .
● مشخص کردن موضوع و عنوان پژوهش
هر پژوهشی در واقع با قصد پا سخگویی و پیدا کردن راه حل برای یک مسأله ی اصلی که در قالب یک پرسش ظهور کرده است ،آغاز می شود .هر پژوهش برای اینکه انسجام، هدفمندی و کاربردی بودن خود را حفظ کند باید بر حول یک مسأله ی اصلی ،سازماندهی شود .هر مسأله ی اصلی در واقع مرکزی است که در حوزه ی مسأله (problem area)قرارگرفته است .
اصلی یا حاشیه ای بودن یک مسأله در واقع به هدف تحقیق وابسته است ،لذا می توان گفت :اصلی یا حاشیه ای بودن یک مسأله امری نسبی است .مسأله سوألی است که در ذهن پژوهشگر راجع به یک پدیده ،مشکل یا بحران اجتماعی ،سازمانی مطرح می شود .هدف محقق از طرح این سوأل ریشه یابی علت یا علل به وجود آورنده ی آن مشکل یا مسأله است ،چگونگی این ریشه یابی بستگی تام به نوع و اهداف در نظر گرفته شده برای تحقیق دارد .اما به طور کلی این ریشه یابی را می توان دراین سوأل خلاصه کرد :چه چیزی این پدیده یا مشکل را به وجود آورده است ،و چرا؟ به بیان دیگر ،محقق با طرح چنین سوألی ،به دنبال راه حل ها و چاره جویی ها ست و از این نظر ،پدیده یا مشکلی که به نحوی ذهن پژوهشگر و توجه او را به خود جلب کند ،می تواند موضوع تحقیق قرار گیرد. اما ظرافت کار پژوهنده این است که موضوع تحقیق مورد نظر را که با تعبیرات عامیانه و غیر علمی در سطح جامعه ،سازمان (مدرسه ) یا یک گروه خاص مطرح شده است ،با زبان علمی بیان کند.پس بیان موضوع تحقیق به زبان علمی ،در واقع همان طرح مسأله ی تحقیق در قالبی روشن و دقیق براساس ضوابط علمی است .باید توجه داشت که مسأله ای را بدون تحلیل جنبه های مختلف آن و به صورت شتابزده انتخاب نکنید .حتی الامکان منابع مرتبط با تحقیق را بررسی و مطالعه نمایید.بطور کلی باید مط&#۶۵۲۵۱;&#۶۵۱۶۴;ن شد که پیامد وعلایم یک مشکل را به عنوان مسأله اصلی درنظرنگیریم.
همچنین موارد زیر را باید در نظر داشت :پیش از شروع به هر اقدام پژوهشی این مهارت ها و آمادگی ها لازم است :
ـ مهارت روابط انسانی
ـ مراعات اخلاق در گرد آوری اطلاعات
▪ آشنایی با مهارت انسانی :
ـ ارتباط با دیگران
مهارت ارتباط با دیگران از جمله مهارت هایی است که لازم است معلمان پژوهنده با آن آشنایی قبلی داشته باشند .باید در نظر داشت که انسانها دارای دیدگاه ها و شخصیت های متفاوتی از یکدیگرمی باشند و به همین دلیل ممکن است مانند شما فکر نکنند ،اما آنچه مهم است این است که بتوانیم به حرف ها و نظرات دیگران خوب گوش کنیم و بیش از آنکه گوینده ی خوبی باشیم شنونده ی خوبی باشیم .
در اقدام پژوهی گروه های کاری گوناگونی با شما در ارتباط خواهند بود ازجمله مشارکت کنندگانی که شما با آنها کار می کنید مانند؛کارکنان محل خدمت خود ،دانش آموزان ،پدران و مادران دانش آموزان و... کثرت گرایی یا احترام به اندیشه های دیگران از جمله ویژگی های پژوهش در عمل (اقدام پژوهی )می باشد و مجموعه این اندیشه ها که حاصل خوانده ها وشنیده ها و مشاهده و تجربه های گوناگون هستند می تواند مفید باشد .
ـ اندیشه های انتقادی
نقادی ،محور اساسی اقدام پژوهی است و هر تغییر و تحولی نتیجه نقادی است اندیشه های نو حاصل و زاییده تفکر انتقادی است در مقابل تعصب سد راه عقل است .دیگران نقش مهم و کارسازی در اصلاح روش های ما می توانند داشته باشند . باید بیاموزیم تا تحمل نقادی دیگران را داشته باشیم .شنیدن انتقادهای دیگران وتآمل و تفکر در باره آنها ممکن است در های جدیدی را به روی ما بگشاید هر تغییری مستلزم داشتن انعطاف پذیری است تغییر ،همیشه با تنش و تعارض همراه است پژوهشگر آگاه باید از پیش آماده این نوع رخداد ها باشد .
ـ پژوهشگران همکار
آنها مانند خودتان علاقه مند به حل مسأله یا تغییر وضع نامطلوب موجود هستند .پس باید در ارزیابی از چگونگی پیشرفت کار و یافته های تان ،از نظر و فکر آنان بهره مند شوید .داشتن رابطه انسانی و منطقی با این افراد می تواند شما را در بهسازی امور یاری کند.
استادان یا راهنمایان شما ؛گروه دیگری هستند که می توانند در رسیدن به هدفتان یعنی تغییر وضع موجود وبه نظر شما نامطلوب ،با شما همکاری داشته باشند .این گروه به سبب آگاهی و تخصص هایی که دارند می توانند شما را راهنمایی کنند .ایجاد ارتباط با این افراد و جلب همکاری شان از جمله مهارت ها یی است که شما باید بتوانید آن را یاد بگیرید همیشه خودتان را آماده کنید تا ضمن شنیدن حرف های تشویق آمیز این افراد ،انتقادهای آنان را نیز بشنوید.
بطور کلی توانایی ما در ایجاد روابط انسانی در سازمان ها و فعالیت های آموزشی و اجتماعی تأثیر بسیار زیادی در توفیق یا عدم توفیق ما دارد.و معلمان پژوهشگر و هر معلم دیگری که به دلیل ویژگی های شغلی شان همواره با انسان سرو کار دارند ،لازم است از دانش و مهارت روابط انسانی یا سازمانی آگاهی داشته باشند و در عمل آموزشی و پژوهشی از آن بهره ببرند .
▪ مراعات اخلاق در گرد آوری اطلاعات
ضرورت مذاکره با مسؤلان،پیش از آغاز پژوهش موضوع را با مدیر یا ر&#۶۵۱۶۳;یس جایی که در آن کار می کنید ،در میان بگذارید اگر تغییراتی در طرح شما بوجود آمد آن را با مدیر و افراد ذی ربط دیگر در میان بگذارید .
حفظ اسرار مربوط به اطلاعات جمع آوری شده ،فقط اطلاعاتی را گزارش کنید که در حیطه مطالب عمومی است و خارج از قوانین و مقررات نیست .از گزارش اسرار شخصی و بد نام کننده خودداری کنید اگر قصد انتشار اطلاعاتی را دارید که به هر طریق دارای حساسیت است از منبع و مرجع ذی نفع اجازه بگیرید .
حفظ اسرار مربوط به هویت اشخاص و مکان ها ،بدون اجازه نام اشخاص و محل ها را فاش نکنید برای شرکت کنندگان نام های غیر واقعی در نظر نگیرید.اگر می خواهید از افراد نام نبرید می توانید
از اعداد یا نشانه ها مثل الف ،ب استفاده کنید اگر افراد یا مؤسسه ها به شما اجازه دادند آوردن نام آنان ایرادی نخواهد داشت.
حفظ حق همکاری نکردن دیگران .همیشه به یاد داشته باشید که افراد حق دارند در پژوهش شما شرکت نکنند .اصرار به این کاردور از اخلاق و روابط انسانی است .
حفظ حقوق مربوط به تعلقات فکری .می توانید حق گزارش کردن یا نکردن کلیه مطالبی را که به دست آورده اید برای خود حفظ کنید بسته به تصمیم و نگرش شماست که مطالب را به چه صورت و با چه محتوایی عرضه کنید .
حفظ اعتماد .هرگز همه چیز را تضمین شده تلقی نکنید .گاه گاهی به افراد مشارکت کننده مراجعه کنید و ببینید آیا تردیدی در آنان درباره کار شما به وجود آمده است یا نه .اگر سوءتفاهمی را احساس کردید تلاش کنید آن را بر طرف کنید .
|
عوامل بسیار زیادی در جریان آموزش و یادگیری تآثیر دارد که طی روش های تحقیق مرسوم دانشگاهی قادر به کنترل آنها نیستند. هدف از پژوهش در تعلیم و تربیت فقط کسب دانش محض نیست،بلکه دانشی است که در عمل بتوان از آن استفاده کرد و در بهسازی محیط آموزشی مفید باشد .چنین هدفی را پژوهش های تربیتی دانشگاهی و مرسوم نتوانسته اند حاصل کنند .این پژوهش ها اطلاعات خوبی در اختیار گذاشته اند که می تواند الهام بخش معلمان باشد اما اکثر آنها قابل استفاده مستقیم توسط معلمان در کلاس های درس و محیط مدارس نبوده اند ،کلاس های درس دارای پویایی ویژه خود هستند و برای بهسازی امر آموزش و پرورش و اثر بخش کردن آن ،لازم است از روش های گوناگون پژوهش ،به ویژه پژوهش های مبتنی برعمل (اقدام پژوهی )بهره جست این روش ها را باید جست و تدوین کرد و در اختیار معلمان قرار داد . |
اندیشه ات را تغییر بده، زندگی را آنطوری که میخواهی بساز